WKO energieapplicatie van het UMC St Radboud
Het UMC St Radboud e.a. hebben een applicatie ontwikkeld waarmee ze Warmte & Koude Opslagsystemen en installaties voor koude en warmte opwekking optimaal kan volgen en Efficiënt kan inzetten.
Bij Warmte & Koude Opslag (WKO) wordt energie voor het verwarmen en koelen van een gebouw tijdelijk opgeslagen in waterhoudende grondlagen (aquifers). In de zomer pompt men koud water op voor koeling van gebouwen. In het gebouw neemt het koude water warmte (energie) op. Het gebouw koelt af en het water neemt daardoor in temperatuur toe. Het warmere water komt vervolgens weer in de bodem en daar ontstaat op den duur een warme bel. In de winter wordt de stroming omgedraaid en pompt men het warme water op om het gebouw te verwarmen. Daar staat het water dus energie af en koelt daardoor. Onder de grond ontstaat een koude bel die in de zomer daarna is te gebruiken. De ondergrond fungeert als het ware als batterij. Om het opgepompte water in de wintermaanden op de juiste temperatuur te brengen maakt men veelal gebruik van een warmtepomp. In sommige systemen kan deze in de zomermaanden het water ook verder koelen.
Door een WKO te combineren met een warmtepomp kan men wel tot 80% energie besparen. Echter, mits alles goed is afgestemd en dat blijkt in de praktijk niet altijd mee te vallen. Bovendien zijn er vanuit de vergunning eisen gesteld. Bijvoorbeeld, er moet over een periode van een aantal jaren een water- en warmtebalans in de bodem zijn en de WKO-bronnen dienen binnen wettelijke temperatuurgrenzen te opereren. Gebouwbeheerders maken naast WKO systemen dan ook vaak gebruik van andere technische installatie, namelijk ketels of koelmachines of hebben voorzieningen om extra koude in de grond te laden. Om al die installaties optimaal op elkaar afstemmen en zo efficiënt mogelijk te laten werken, is diepgaand inzicht nodig. Niet alleen terugkijkend op een voorgaand jaar maar ook om in het lopende seizoen de juiste beslissingen te kunnen nemen.
De ontwikkelde WKO-module is een hulpmiddel om dit inzicht te vergroten. Het betreft zowel inzicht in de werking van systemen als inzicht in de effecten van bepaalde ingrepen. Alleen op deze manier is optimalisatie van het energiesysteem mogelijk. Bovendien zijn de resultaten met vele grafieken ondersteund zodat het een mooi hulpmiddel is om samen met de betrokkenen door te nemen.
De provincie Gelderland stelde vast dat voor een optimaal WKO-gebruik meer nodig is dan
alleen voldoen aan de vergunningsvoorschriften. Daarom heeft de provincie Gelderland het ontwikkelen en het gebruik van het software systeem financieel ondersteund. UMC St
Radboud heeft het project geleid en is daarbij ondersteund door DConsult, IBPM en
A(dviesbureau) voor I(nstallatietechniek) J(ansen).
UMC St Radboud zet behalve een WKO en warmtepomp ook andere technische installaties in om haar gebouwen te verwarmen en te koelen. Om de WKO en installaties optimaal te benutten is het nodig om de energieprestaties te kennen en de precieze vraag naar warmte en koude te volgen en te voorspellen. Daarom zijn deze zaken opgenomen in de WKO-module. Aanvullend is ook een financiële module ontwikkeld.
De applicatie is ontwikkeld vanuit de praktijk van het UMC St Radboud. Gebruikers hebben
een grote rol gespeeld bij de opzet. Zij hebben vragen en opmerkingen gemaakt zodat elke release steeds meer in de richting kwam naar wat in de praktijk nodig is om het beheer van een (complex) WKO systeem met bijbehorende installaties zo optimaal mogelijk te maken. Daarom is bij de ontwikkeling van de software rekening gehouden met gebruikerswensen wat betreft de schermen en de bediening daarvan. Vooral de grafieken waarin allerlei ontwikkelingen en verwachtingen worden gepresenteerd hebben geprofiteerd van de inzichten en oplossingsvoorstellen van de UMC St Radboud projectleden.
Een voorbeeld daarvan is bijgaande grafiek. Daarbij komt de werkelijke afwijking naar voren en de te verwachten afwijking van een WKO wat betreft haar energiebalans. Zoals bekend kan het optimaal beheren van een WKO-systeem complex zijn, dat uit zich ook in dit model en daarom is er een zeer uitgebreide handleiding gemaakt die verder gaat dan oorspronkelijk voorzien was. Daarbij is ook deels ingegaan op de achterliggende problematiek van het beheer van een WKO met haar systemen.
Deze inleiding willen we afsluiten met de opmerking dat het gebruik van deze module zelf een zekere expertise vraagt op installatie- of energiegebied. Vooral wanneer men vooraf corrigerende maatregelen moet gaan nemen om bijvoorbeeld de energiebalans in evenwicht te krijgen. De module biedt deze gebruikers de mogelijkheid hun inzicht te vergroten door te ‘spelen’ met diverse mogelijke oplossingen.
De WKO-module is slechts een hulpmiddel en geen besluitvormingsinstrument. De gebruiker beslist zelf en is daardoor zelf verantwoordelijk voor de optimale inzet van zijn/haar installaties.
De onderstaande presentaties zijn door Jan Willem Dijk van DConsult en Jos van Hulten gegeven tijdens een informatiebijeenkomst ter promotie van een handelsreis van 31 oktober 2011 tot en met 7 november 2011 naar Wuxi, China. Het betrof een omschrijving van de ontwikkelingen op het gebied van duurzame energie in China, over kansen voor de Nederlandse ondernemer, over ondersteuningsfaciliteiten van de Nederlandse overheid, het programma, de kosten en de verdere invulling van de handelsmissie. 
